Οδυσσέας Λυόμενος - Η Αναζήτηση της Ομηρικής Ιθάκης

Χρηματοδότηση

Μια σημαντική ερευνητική συνεργασία ανακοινώθηκε τον Μάρτιο του 2007 μεταξύ της FUGRO (παροχός γεωτεχνικών, χαρτογραφικών και γεωφυσικών υπηρεσιών), τους συγγραφείς του Οδυσσέας Λυόμενος: Η αναζήτηση της Ομηρικής Ιθάκης (Robert Bittlestone,  καθηγητής James Diggle και καθηγητής John Underhill) και IGME (Γεωλογικό Ινστιτούτο Ελλάδας).

Η τοποθεσία του νησιού της Ιθάκης όπως περιγράφεται στην Οδύσσεια του Ομήρου, έχει παραμείνει αίνιγμα για σχεδόν 3.000 χρόνια, αλλά η ριζική νέα λύση που προτάθηκε από τους συγγραφείς στα τέλη του 2005, φαίνεται όλο και περισσότερο πειστική καθώς τα προκαταρκτικά επιστημονικά πορίσματα φαίνεται ότι υποστηρίζουν αυτή την υπόθεση.  Η χρηματοδότηση της FUGRO θα προσφέρει γεωφυσικές τεχνικές βιομηχανικής κλίμακας στο έργο, δίνωντας την δυνατότητα στην ομάδα να προβεί σε “πλήρης ανίχνευση” του ισθμού σε μήκος 6 χιλιομέτρων στο ελληνικό νησί της Κεφαλληνίας που πιστεύεται ότι περιέχει θαμμένες αρχαίες θαλάσσιες ενδείξεις.

FUGRO (www.fugro.com) είναι παγκόσμιος ηγέτης στην συλλογή και ερμηνεία δεδομένων από την θάλασσα, από τα παράκτια και από τον αέρα, σχετικά με την επιφάνεια της γης, το υπέδαφος και τα πετρώματα.  Η εταιρία παρέχει συμβουλές κυρίως στις βιομηχανίες πετρελαίου, φυσικού αερίου, ορυχείων και οικοδομής.  Έχει σαν έδρα της την Ολλανδία, έξω από την Χάγη και απασχολεί περίπου 10.000 υπαλλήλους σε πάνω από 50 χώρες.  Είναι εισηγημένη στο χρηματιστήριο Euronext του Άμστερνταμ και περιλαμβάνεται στο Midkap-Index.

Ο Οδυσσέας Λυόμενος (www.odysseus-lyomenos.org) είναι ένα έργο που το ξεκίνησαν ο πρόεδρος της Metapraxis, Robert Bittlestone, ο καθηγητής κλασσικής λογοτεχνίας του Cambridge James Diggle και ο καθηγητής γεωλογίας του Εδιμβούργου John Underhill το 2005.  Ο σκοπός του είναι να δοκιμάσει την υπόθεση ότι το νησί της Ιθάκης, όπως περιγράφεται σαν η πατρίδα του Οδυσσέα στην Οδύσσεια του Ομήρου,  είναι ένα πραγματικό μέρος, αλλά ότι δεν βρίσκεται στην σημερινή Ιθάκη όπως πίστευαν μέχρι τώρα.  Αντίθετα, οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η Ιθάκη του Ομήρου ήταν το δυτικό μέρος της χερσονήσου του νησιού Κεφαλληνίας (Παλική).  Πιστεύουν ότι η Παλική ήταν παλαιότερα χωρισμένη από την υπόλοιπη Κεφαλληνία διαμέσου ενώς στενού θαλάσσιου καναλιού («το κανάλι του Στράβωνα») που έχει πλέον γεμίσει με χώμα και έχει γίνει ένας ισθμός περικυκλωμένος από ξηρά εξαιτίας καταστροφικών κατολισθήσεων που προκλήθηκαν από σεισμούς.

IGME (www.igme.gr) είναι το Ελληνικό Γεωλογικό Ινστιτούτο που βρίσκεται στην Αθήνα και ιδρύθηκε το 1976.  Κατά την ελληνική νομοθεσία, είναι ο τεχνικός σύμβουλος του ελληνικού κράτους σε γεωεπιστημονικά θέματα.  Ο θεμελιώδης στόχος του είναι η γεωλογική μελέτη της χώρας και η διερεύνηση και αξιολόγηση ορυκτών πρώτων υλών (πλην υδρογονανθράκων) και υπόγειων υδάτινων πόρων.  Ο καθηγητής John Underhill συνεργάζεται στενά με το IGME και με την εξουσιοδότηση των γεωλογικών ερευνητικών αδειών του, αφότου ολοκλήρωσε το Διδακτορικό του Δίπλωμα πάνω στις τεκτονικές πλάκες της περιοχής των Ιονίων Νήσων το 1985.  Προπτυχιακοί φοιτητές της Γεωλογίας και της Γεωφυσικής από το πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου διεξάγουν έρευνες στο νησί της Κεφαλληνίας κάθε χρόνο και ειδικοί από το IGME έχουν επίσης εκτελέσει από κοινού θαλάσσιες έρευνες με τον καθηγητή Underhill και την ομάδα του.

Fugro RESOLVE airborne electromagnetic survey systemΓια αυτή την ειδική μελέτη, η FUGRO προτίθεται να χαρτογραφήσει το υπέδαφος της περιοχής υπό έρευνα, και σε συνεργασία με τους εταίρους της, να αναπαραστήσει το πώς πιθανό να ήταν πριν 3.000 χρόνια.  Ο κύριος στόχος των γεωφυσικών δοκιμών θα ειναι να αποκτηθεί μια ακριβής τρισδιάστατη εικόνα του υπεδάφους και αυτό με την σειρά του θα απαιτήσει μια κατανόηση των διαδικασιών που διαμόρφωσαν το τοπίο πριν από την εν λόγω  περίοδο.  Η εταιρεία αναμένει την χρησιμοποίηση διάφορων τεχνικών όπως γεωτρήσεις και διαγνωστικά ανοίγματα οπών με τρυπάνι προκειμένου να καθοριστούν τα φυσικά χαρακτηριστικά του εδάφους, των πετρωμάτων και των ιζημάτων.  Ακριβείς μετρήσεις της υφιστάμενης τοπογραφίας μπορούν να αποκτηθούν με την χρήση υπερσύγχρονης τεχνολογίας χαρτογράφησης.  Γεωφυσικές και ερευνητικές τεχνικές, που συνήθως διεξάγονται από τον αέρα, το έδαφος ή το νερό για την εξερεύνηση ορυκτών ή πετρελαίου, θα χρησιμοποιηθούν για να διερευνηθεί η δομή και η σύνθεση του υπεδάφους.  Θα συγκεντρωθούν πληροφορίες σχετικά με την λεπτομερή στρωματογραφία, την τεκτονική μορφή, το επίπεδο της θάλασσας και τα απολιθώματα της περιοχής, έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένα μοντέλο της τοπογραφίας και πώς έχει αλλάξει με τον χρόνο.

Fugro PantherPlus remotely operated vehicleΈνα σημαντικό πλεονέκτημα αυτής της ερευνητικής συνεργασίας είναι η προθυμία της FUGRO να υποστηρίξει ένα σπουδαστή Διδακτορικού Γεωλογίας πάνω σε αυτό το έργο, μια θέση που έχει τώρα απονεμηθεί σε έναν υποψήφιο στο πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, υπό την μέριμνα της NERC CASE (το Ερευνητικό Συμβούλιο Φυσικού Περιβάλλοντος  για τον Συνεταιρισμό Τιμητικής Διάκρισης για την Επιστήμη και ΜηχανολογίαΗ επιχορήγηση αυτή θα επιτρέψει την υποστήριξη ενώς συνεχιζόμενου προγράμματος έρευνας αντί των περιωδικών επιθεωρήσεων και δοκιμών που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα.

Εκτός από την έρευνα για την αναμενόμενη διαδρομή του Καναλιού του Στράβωνα, η ομάδα θα επωφεληθεί από την εξιδεικευμένη εμπειρία της FUGRO πάνω στην αξιολόγηση των υπόγειων υδάτων.  Είναι διαπιστωμένο ότι την Εποχή του Χαλκού οι κατοικίες εξαρτώνταν καθοριστικά από την διαθεσιμότητα προμηθειών γλυκού νερού και έτσι ένα σημαντικό μέρος του έργου θα είναι να τεκμηριωθούν οι τοποθεσίες της ροής του νερού στην σημερινή εποχή και στην αρχαιότητα στον ισθμό και την χερσόνησο.  Εκφράζεται η ελπίδα ότι αυτή η εργασία θα παρουσιάσει επίσης πρακτικό όφελος στους κατοίκους της Κεφαλληνίας και τη δική τους ανάγκη για αξιόπιστες πηγές φρέσκου νερού.

Fugro research vesselΠιστεύεται ότι σεισμοί προκάλεσαν το μπλοκάρισμα του Καναλιού του Στράβωνα καθώς επίσης και την ανύψωση ολόκληρου του νησιού, οπότε ένα κρίσιμο μέρος της έρευνας θα είναι να τεκμηριώσει τις ιστορικές ημερομηνίες και την σχετική ταχύτητα των γεγονότων αυτών.  Η εργασία αυτή προσφέρει την πιθανότητα να βελτιώσουμε το σημερινό μας επίπεδο κατανόησης της συχνότητας, έντασης και των επιπτώσεων των σεισμών στα Ιόνια Νησιά τα τελευταία χιλιάδες χρόνια.  Τα αποτελέσματα αυτών το ερευνών θα ανακοινωθούν στις Ελληνικές Αρχές σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, ώστε να μπορέσουν να λάβουν υπόψην τους τις πληροφορίες αυτές σαν μέρος της υπάρχουσας επίγνωσης των φυσικών κινδύνων και των πρωτοβουλιών για τον περιορισμό των ζημιών.