Οδυσσέας Λυόμενος - Η Αναζήτηση της Ομηρικής Ιθάκης
Cephalonia and modern Ithaca

Η ανακάλυψη

Τα σημερινά νησιά Ιθάκη και Κεφαλλονιά βρίσκονται δυτικά από την Ελλάδα, μεταξύ της Κέρκυρας στα βόρεια και της Ζακύνθου στα νότια. Αν και η Ιθάκη περιγράφεται ως νησί στην Οδύσσεια, οι Κεφαλλήνες του Ομήρου είναι οι άνθρωποι που ζουν εκεί στην Ιλιάδα:

Ο Οδυσσέας οδηγούσε τους ανδρείους Κεφαλλήνες
Από την Ιθάκη και το Νήριτον, που τρέμανε οι φυλλωσιές του

Ιλιάδα Β (2), στίχ. 631-2

Όταν ο Οδυσσέας αποκαλύπτει την ταυτότητά του στον βασιλιά Αλκίνοο στο νησί Σχερία (πιθανά η σημερινή Κέρκυρα) παρουσιάζει την πατρίδα του με μια περιγραφή που απασχολεί τους μελετητές εδώ και πολλούς αιώνες:

Είμαι ο Οδυσσέας, γιος του Λαέρτη, στον κόσμο φημισμένος
Για στρατηγήματα – τ’ όνομά μου έχει φτάσει στους ουρανούς.
Η λαμπρή Ιθάκη είναι η πατρίδα μου. Έχει ένα βουνό,
Το φυλλωμένο Νήριτο, που φαίνεται από μακριά.
Εκεί γύρω είναι πολλά νησιά, κοντά το ένα με τ’ άλλο,
Το Δουλίχιον, η Σάμη κι η δασωμένη Ζάκυνθος.
Η ίδια η Ιθάκη κείται χαμηλά, η πιο απομακρυσμένη στο πέλαγος, 
προς το λυκόφως: οι υπόλοιπες, χωριστά, βλέπουν την αυγή και τον ήλιο.

Οδύσσεια ι (9), στίχ. 19-26 (κάντε κλικ εδώ για μία εξήγηση του πρωτότυπου ελληνικού κειμένου)

Cephalonia and modern IthacaΌμως το σημερινό νησί Ιθάκη δεν βρίσκεται χαμηλά, είναι ορεινό. Προφανώς δεν είναι το πιο απομακρυσμένο νησί στο πέλαγος και δεν ορθώνεται προς τη Δύση, ούτε κοιτούν τα γειτονικά νησιά προς την Ανατολή και τη μέρα που χαράζει. Το γεωγραφικό σχεδιάγραμμα είναι σχεδόν το αντίθετο από αυτό που περιγράφεται από τον Όμηρο, έτσι πώς μπορεί η περιγραφή του της αρχαίας Ιθάκης να έχει οποιοδήποτε νόημα; Και πού είναι η Σάμη και το χαμένο νησί Δουλίχιον;

Η γεωλογία παρέχει μια ένδειξη ζωτικής σημασίας. Τα Επτάνησα βρίσκονται σε μία από τις πιό τεκτονικά ενεργές τοποθεσίες του κόσμου, εκεί όπου η αφρικανική ηπειρωτική πλάκα προσκρούει σε αυτή της Ευρασίας. Δέκα χιλιόμετρα  δυτικά της Κεφαλλονιάς ο βυθός πέφτει απίστευτα απότομα από 300 μέτρα εώς 3 χιλιόμετρα. Κάθε μήνα περίπου το έδαφος κουνιέται και κάθε μερικές δεκαετίες γίνεται ένας σημαντικός σεισμός: το τελευταίο τέτοιο γεγονός που είχε σημαντική επίδραση στον πληθυσμό έγινε τον Αύγουστο του 1953.

Αλλά μπορούν οι σεισμοί να αλλάξουν το σχεδιάγραμμα ολόκληρων νησιών; Αυτή ήταν η πρόκληση που αντιμετώπισε η ομάδα εξερεύνησης το 2003. Έχουν χρειαστεί οι εντατικές προσπάθειες και οι συμβουλές  εμπειρογνωμόνων από όλο τον κόσμο για να απαντηθεί αυτή η ερώτηση. Τώρα ξέρουμε ότι η απάντηση είναι ένα δυνατό "ναι".